|
Kronikarz
Jan Długosz w tomie IX, Roczników, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego
pisze tak: "Dnia 30 kwietnia 1310 r. w miasteczku Kowal, na ziemi
kujawskiej, księżna Jadwiga, żona Władysława Łokietka powiła syna Kazimierza,
którego narodzenie i kolebkę osądziłem za godne osobnej wzmianki, aby ją
przesłać potomnym czasom". Oprócz Kazimierza Wielkiego, do
najwybitniejszych mieszkańców Kowala, zaliczyć trzeba również Piotra
Tylickiego, (1543–1616) biskupa chełmińskiego, warmińskiego,
kujawsko-pomorskiego oraz krakowskiego, podkanclerza koronnego w czasach
panowania Zygmunta III Wazy, uważanego przez współczesnych za jednego z
najbardziej światłych umysłów w ówczesnej Polsce, reformatora Uniwersytetu
Jagiellońskiego oraz dobrodzieja kowalskiego kościoła, który obudował po
wielkim pożarze w latach 1604–1608 r. P. Tylicki to drugi, po Kazimierzu
Wielkim, kowalanin, którego prochy spoczęły w Krakowie na Wawelu.
W 1795 r. w Kowalu urodził się
Kalman Poznański, ojciec Izraela
Kalmanowicza Poznańskiego (ur. 1833 r.) - wielkiego przedsiębiorcy, jednego z
założycieli przemysłowej Łodzi. W Pałacu Poznańskich mieści się Muzeum Miasta
Łodzi. Można w nim przeczytać m.in.: "Na fali imigracji przybyła do Łodzi rodzina
Kalmana Poznańskiego. Z Kowala na Kujawach przez Aleksandrów Łódzki w 1834 r.
przywędrował Kalman - kramarz, farbiarz, kupiec i osiedlił się ze swoim licznym
potomstwem na Rynku Starego Miasta - w rewirze żydowskim..."
Do grona wybitnych kowalan, bardzo
zasłużonych dla naszej społeczności należy paulin z Jasnej Góry o. Alfons
Jędrzejewski (1865–1950) - wybitny
duszpasterz, działacz społeczny i polonijny, kapelan „Błękitnej Armii” gen.
Józefa Hallera, kawaler bardzo wielu odznaczeń i orderów: polskich,
zagranicznych oraz papieskich. Osiągnąwszy osobisty sukces i uznanie w świecie
pamiętał o swoim rodzinnym mieście, dla którego zasłużył się m.in. jako autor wydanej
w 1921 r. „Historii Miasta Kowala”, która przez wiele dziesiątków lat była
jedynym źródłem wiedzy o przeszłości naszego miasta. Szczególną postacią dla naszej społeczności lokalnej jest
wyniesiony na ołtarze przez Jana Pawła II w 1999 r. błogosławiony kapłan -
męczennik Dominik Jędrzejewski (1886–1942),
zamordowany w hitlerowskim obozie Dachau. W 2006 r. – za zgodą Stolicy
Apostolskiej – został ogłoszony patronem Kowala. Należy też wspomnieć o
urodzonych w Kowalu: Janie Sosnowskim (1875-1938) - profesorze zoologii i
rektorze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, wybitnym poecie i
eseiście Bogdanie Ostromęckim (1911-1979) i jego bracie Jerzym Ostromęckim
(1909-1988) - profesorze i prorektorze SGGW w Warszawie, ks. Stanisławie
Mazierskim (1915-1993) – profesorze filozofii chrześcijańskiej na Katolickim
Uniwersytecie Lubelskim.
Do znamienitych kowalan zalicza się
również Ottomar Piper (1895-1969) - przedwojenny nauczyciel, który w czasie
okupacji hitlerowskiej z racji swojego niemieckiego pochodzenia został
wyznaczony przez okupantów na burmistrza Kowala. Zasłużył się między innymi
niesieniem pomocy
Polakom i Żydom, uratowaniem przed rozbiórką kościoła parafialnego w Kowalu.
Przechował też wyposażenie liturgiczne kościoła i sztandar strażacki. Działał w
konspiracji jako żołnierz Armii Krajowej. Przez prawie dwa lata był więziony
przez Gestapo. Jego syn Heliodor - z racji niemieckiego pochodzenia - został
wcielony do Wermachtu, z którego uciekł do armii Andersa. Ottomar Piper po
wojnie zmienił imię i nazwisko na Antoni Jasiński i zamieszkał w Komorowie pod
Warszawą. Zmarł w 1969 r. Pochowany został na cmentarzu w Kowalu jako Antoni
Piper-Jasiński.
Do wybitnych kowalan zaliczyć też
trzeba Feliksa Rembiałkowskiego (ur. 1919 r.) - żarliwego patriotę, żołnierza
armii gen. Maczka, emigracyjnego (USA) działacza PSL uhonorowanego wieloma
odznaczeniami zagranicznymi i krajowymi oraz paulina o. Augusta Bojakowskiego
(ur. 1922 r.) - wypełniającego przed ponad 20 lat funkcję strażnika obrazu
Matki Boskiej Częstochowskiej na Jasnej Górze, wyświęconego w 1979 r. na
kapłana - z racji wielkich zasług dla Kościoła - osobiście przez Prymasa
Tysiąclecia kardynała Stefana Wyszyńskiego w jego prywatnej kaplicy.
Kowalaninem, który najbardziej
rozsławia nasze miasto jest urodzony w Kowalu 5 XI 1939 r. wybitny współczesny
polski aktor - Jan Nowicki. Utrzymuje On bliskie i serdeczne związki z
rodzinnym miastem i jego mieszkańcami; jest „ambasadorem” Kowala w Polsce i
poza jej granicami. Za szczególne zasługi dla naszej lokalnej społeczności
Janowi Nowickiemu - jako pierwszemu przyznano godność Honorowego Obywatela
Miasta Kowala. Godność ta przyznawana jest osobom szczególnie zasłużonym dla
Kowala, które nie są jednak jego mieszkańcami. Otrzymali ją również: Mirosław Szyburski – dyrektor i
budowniczy szkoły przy ulicy Piwnej, Leszek Komorek –prezes Banku
Spółdzielczego w Kowalu, ks. prał. Henryk Ambroziak- wieloletni proboszcz
parafii św. Urszuli w Kowalu oraz dr Zdzisław J. Zasada i Jerzy Giergielewicz –
inicjatorzy i współautorzy kilku publikacji na temat historii Kowala, w tym: "Kowal
poprzez wielki", a przede wszystkim dwutomowego słownika biograficznego: „Kazimierz
Wielki oraz niepospolici z Kowala i okolic” (tom I) i „ Piotr Tylicki oraz niepospolici z Kowala i
okolic” (tom II). Miasto honoruje także swoich najwybitniejszych mieszkańców
obdarzając ich tytułem: Zasłużony dla Miasta Kowala.
Tytułem tym obdarzeni zostali: Tadeusz
Głuchowski, Feliks Głuszkowski, Stefan Kowalski, Wiktor Lewandowski, Jan S.
Markiewicz, Zdzisław C. Mazierski, Ottomar Piper, Józef Pietrzak, Antoni
Pińkowski, Mieczysław Radecki, Kazimierz Rejwerski, Kazimierz Rudziński, Tomasz
Rudziński, Henryk Rybski, Marian Skudziński, Władysława Snopkowska, ks. prał.
Władysław Stachura, Leon Stankiewicz, Czesław Śpiewakowski, Kazimierz
Wiśniewski, Józef Zimecki, oraz Genowefa Szatkowska, znana działaczka KGW,
wiceprezes i sekretarz Krajowego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych w
Warszawie.
|